[ 15 ] مقاله در بيان تدبير خواب و بيدارى كه مراد بنوم و يقظان اينست و از سته ضروريه است و ببايد دانست كه هريك از خواب و بيدارى اگر بر وجه طبيعى و اعتدال است موجب صحت است و اگر برين وجه نيست موجب ثقل و مرض است و خواب معتدل موجب تمكن قوت طبيعت از افعال او و تكثر جوهر روحست و اگر موافق اعتدال خلط بدن افتد ترطيب و تسخين مىكند و اين مشايخ را از انفع اشيا است و ازين جهت عادت جالينوس در سن شيخوخت است اين بود كه تناول خس مىكرد كه آن كاهوست احداث خواب كند زيرا كه او بارد و رطب است و بعد از آن دفع مضرت آن بتناول ادويه حاره مىكند مثل فلفل و زنجبيل مربى و غير ذالك زيرا كه درين سن مزاج بارد يابس مىماند و رطوبت فضولى غايب مىشود كه به آن در تن سستى حاصل مىشود و اگر درين وقت انتعاش . . . ؟ . . . حرارت غريزى امداد مىنمايد و اين موجب اذابهء رطوبات فضليست و اين موجب ازاله كسل است و بالجمله خواب طبيعى را علامتش آنست كه صاحبش خفيف و چالاك از نوم متنبه شود و ثقل در خود احساس نكند و ببايد دانست كه از اسبابى كه خواب مىآرد يكى دخول حمام است كه بوقت باشد و آن برين وجه است كه معده بسيار خالى نباشد و غذا هضم شروع كرده باشد و بسيار سير نباشد جسم در امتلاى معده دخول حمام ممنوعست و ضرر اين اكثر از دخول در خلاى معده است زيرا كه موجب حصول سدّه امراض رديه است مثل استسقا و غيرذلك زيرا كه در حمام عضو ارخامى يابد و مسامات كشوده و اين محل قبول آفاتست چه موادى